را آية الله مرعشى در مقدمهء لباب الالقاب بيهقى آورده است . بيشتر اين كتابها علاوه بر ياد از نسب ، مشتمل بر مطالب تاريخى نيز هست . زمانى كه در دورهء صفوى و قاجار موسوعه‌هاى مفصل‌ترى نظير رياض العلماء و يا روضات الجنات نگاشته مىشود ، آگاهيهاى تاريخى مفصل‌ترى را بويژه در زمينه تاريخ فرهنگ در اختيار ما قرار مىدهد . تواريخ دوازده امام عليهم السّلام از قرن پنجم تا هفتم كتابى كهن با نام تاريخ الائمه يا تاريخ المواليد و وفيات اهل البيت و اسامى مشابه ، در دست است كه در آن سالها تولد و وفات امامان به نقل از امام باقر ، امام صادق ، امام رضا و امام عسكرى عليهم السلام در آن آمده است . اين اثر گاه به ابن خشاب گاه به نصر بن على جهضمى و گاه به احمد بن محمد فريابى و نيز ابن ابى الثلج منسوب مىشود . هر چه هست بايد در شمار كهن‌ترين كتابهايى باشد كه در اين زمينه از قرن سوم بجاى مانده است . « 1 » كتابى هم با نام زهرة المهج و تواريخ الحجج كه بايد در زندگى امامان باشد ، مورد استناد ابن طاووس قرار گرفته اما آگاهى خاصى دربارهء آن نيست . « 2 » كتابهاى خاصى به شرح حال دوازده امام پرداخته است . كهن‌ترين اثر در اين زمينه كه به تفصيل به اين بحث پرداخته ، كتاب الارشاد شيخ مفيد است . وى دربارهء امام على عليه السّلام مفصلتر سخن گفته و عملا شرحى از سيره پيامبر را هم با تأكيد بر موقعيت امام عليه السّلام در كتاب خود آورده و سپس تا انتها مطالبى دربارهء امامان آورده كه عمدتا بحثهاى تاريخى و كلامى است . وى گرچه در هر مورد منابع خود را نياورده اما از اسناد وى آشكار است كه از منابع معتبر و مهم رايج استفاده كرده است . اصولا ويژگى عمدهء شيخ مفيد در اين موارد آن است كه به كتب موجود در عراق كه مورخان عراقى تأليف كرده بودند كاملا آشنا بوده است . مسار الشيعة شيخ مفيد نيز آگاهيهايى در بارهء امامان در اختيار مىگذارد . پس از آن بايد به كتاب اعلام الورى از ابو على فضل بن حسن طبرسى ( م 548 ) ياد كرده كه از لحاظ علمى كتابى مطمئن و دقيق مىباشد . كتاب اعلام الورى شامل سيرهء پيامبر و نيز امامان بوده و در بخش ائمه مطالب تاريخى - كلامى در اثبات امامت ائمه ، همانند ارشاد شيخ مفيد دارد . مؤلف با دقت مصادر خود را ثبت كرده و از اين جهت بر ارزش كتاب افزوده است . گذشت كه يكى از مآخذ مهم شيعه در سيرهء پيامبر كتاب ابان بن عثمان بوده كه

--> ( 1 ) . اين كتاب تحت عنوان تاريخ اهل البيت توسط آقاى جلالى در قم تصحيح و توسط مؤسسة آل البيت چاپ شده است . وى در مقدمه به تفصيل دربارهء نام كتاب ، نام مؤلف و مطالب ديگر مربوط به كتاب سخن گفته است . ( 2 ) . كتابخانهء ابن طاووس ، ص 604